5 mart tarixində Elm və Təhsil Nazirliyinin İnformasiya Texnologiyaları İnstitutu, Dövlət Təhlükəsizliyi Xidmətinin Heydər Əliyev adına Akademiyası, Azərbaycan Texniki Universiteti və Azərbaycan Kibertəhlükəsizlik Təşkilatları Assosiasiyasının (AKTA) birgə təşkilatçılığı ilə “Dövlətin kibersuverenliyinin təmin olunmasının elmi-praktik problemləri” mövzusunda respublika konfransı keçirilib.
Konfrans çərçivəsində iki seksiya iclası təşkil olunub. “Dövlətin kibersuverenliyinin təmin olunmasının elmi-texnoloji aspektləri” adlı seksiya iclası AMEA-nın müxbir üzvü Ramiz Alıquliyev və texnika elmləri doktoru Yadigar İmamverdiyevin həmsədrliyi, texnika üzrə fəlsəfə doktoru Fərqanə Abdullayevanın elmi katibliyi ilə keçirilib. “Dövlətin kibersuverenliyinin təmin olunmasının elmi-siyasi, hüquqi və təşkilati aspektləri” adlı digər seksiya iclası isə AMEA-nın müxbir üzvü Məsumə Məmmədova və texnika üzrə fəlsəfə doktoru Ziyafət Əmirovun həmsədrliyi, texnika üzrə fəlsəfə doktoru Ramiz Şıxəliyevin elmi katibliyi ilə baş tutub.
Konfrans çərçivəsində AKTA üzvləri və ekspertləri kibersuverenlik, kriptoqrafiya, kritik infrastrukturun kibertəhlükəsizliyi, rəqəmsal suverenlik, məlumatların qorunması və təhlükəsizlik əməliyyatları mərkəzləri ilə bağlı aktual elmi mövzuları əhatə edən məruzələrlə çıxış ediblər. Təqdim olunan məruzələrdə müasir rəqəmsal mühitdə dövlətlərin kiberməkanda suverenliyinin qorunması, milli təhlükəsizlik sistemlərinin gücləndirilməsi və informasiya texnologiyalarının təhlükəsiz idarə olunması məsələləri geniş müzakirə olunub.
Tədbir çərçivəsində təqdim edilən məruzələrin əsas məzmunu aşağıdakı kimi olub:
• Lalə Kərimova – “Azərbaycanın rəqəmsal suverenlik indeksi: analitik və metodoloji yanaşma”
Məruzədə Azərbaycanın rəqəmsal suverenlik səviyyəsinin ölçülməsi üçün analitik və metodoloji yanaşmalar təqdim olunub. Rəqəmsal infrastrukturun inkişaf səviyyəsi, məlumatların idarə olunması, milli texnologiyaların tətbiqi və kibertəhlükəsizlik göstəriciləri əsasında indeksin formalaşdırılması prinsipləri izah edilib. Bu yanaşma dövlətin rəqəmsal müstəqilliyini qiymətləndirmək və strateji qərarların qəbuluna dəstək vermək məqsədi daşıyır.
• Yadigar İmamverdiyev – “Milli kibersuverenlik üçün kriptoqrafiya yol xəritəsi”
Məruzədə milli kibersuverenliyin təmin edilməsində kriptoqrafiyanın rolu və strateji əhəmiyyəti izah olunub. Dövlət səviyyəsində təhlükəsiz rabitə, məlumatların qorunması və kritik sistemlərin müdafiəsi üçün milli kriptoqrafiya standartlarının formalaşdırılması və tətbiqi istiqamətində mərhələli yol xəritəsi təqdim edilib.
• Yadigar İmamverdiyev – “Enerji sektorunda adaptiv kibertəhlükəsizlik: dinamik risk modelləri”
Bu məruzədə enerji sektorunda fəaliyyət göstərən kiberfiziki sistemlər üçün adaptiv kibertəhlükəsizlik yanaşmaları və dinamik risk modellərinin tətbiqi məsələləri müzakirə olunub. Enerji infrastrukturlarının artan kiberhücum risklərinə qarşı davamlılığının artırılması üçün süni intellekt və analitik modellərə əsaslanan təhlükəsizlik mexanizmlərinin əhəmiyyəti vurğulanıb.
• Araz Mustafa – “Sosial təyinatlı kiberfiziki sistemlərdə fərdi məlumatların transsərhəd ötürülməsi risklərinin çoxmeyarlı qiymətləndirilməsi”
Məruzədə kiberfiziki sistemlərdə toplanan fərdi məlumatların müxtəlif ölkələr arasında ötürülməsi zamanı yaranan təhlükəsizlik və məxfilik riskləri təhlil olunub. Bu risklərin qiymətləndirilməsi üçün çoxmeyarlı qərar qəbuletmə metodlarının tətbiqi və məlumatların qorunması mexanizmlərinin gücləndirilməsi yolları təqdim edilib.
• Bəhruz Əliyev – “Dövlətin kibersuverenliyinə çoxaspektli yanaşma”
Bu çıxışda kibersuverenlik anlayışının yalnız texniki deyil, həm də hüquqi, siyasi və institusional komponentləri əhatə edən kompleks bir anlayış olduğu vurğulanıb. Dövlətlərin rəqəmsal mühitdə müstəqilliyini qoruması üçün normativ-hüquqi bazanın, milli texnoloji imkanların və beynəlxalq əməkdaşlığın əhəmiyyəti qeyd olunub.
• Aidə Mustafayeva – “Rəqəmsal dövlət xidmətlərində data və bulud suverenliyinin təmin olunması üçün metodik yanaşmalar”
Məruzədə elektron dövlət xidmətlərinin inkişafı fonunda məlumatların saxlanması və idarə olunmasında data və bulud suverenliyi məsələləri təhlil olunub. Dövlət qurumlarının məlumatlarının təhlükəsiz saxlanması, milli bulud infrastrukturlarının yaradılması və məlumatların ölkə daxilində idarə olunmasının əhəmiyyəti vurğulanıb.
• Təbriz Cəfərov – “Rəqəmsal dövrdə dövlət suverenliyinin transformasiyası: kibersuverenliyin nəzəri və praktiki problemləri”
Məruzədə rəqəmsallaşma prosesinin dövlət suverenliyi anlayışına təsiri araşdırılıb. Kiberməkanda dövlətlərin hüquqları, məsuliyyətləri və təhlükəsizlik çağırışları təhlil edilərək kibersuverenliyin nəzəri əsasları və praktiki tətbiq problemləri müzakirə olunub.
• Rəşad Əliyev – “Təhlükəsizlik əməliyyatları mərkəzləri üçün real vaxt hücum vizuallaşdırma sisteminin dizaynı”
Bu məruzədə təhlükəsizlik əməliyyatları mərkəzlərində (SOC) baş verən kiberinsidentlərin real vaxt rejimində monitorinqi və vizuallaşdırılması üçün hazırlanmış sistemlərin dizayn prinsipləri təqdim olunub. Belə sistemlərin analitik qərar qəbuletmə prosesini sürətləndirməsi və kiberhücumların erkən aşkarlanmasına imkan yaratması qeyd edilib.
• Rahib Ağababayev – “Android məntiqi şəkilləri üçün inventar səviyyəli triaj: avtomatlaşdırılmış artefakt növlərinin təsnifatı”
Məruzədə rəqəmsal kriminalistika sahəsində Android cihazlarının məntiqi görüntülərinin təhlili zamanı artefaktların avtomatlaşdırılmış şəkildə təsnifatı və triaj prosesinin optimallaşdırılması məsələləri araşdırılıb. Bu yanaşma kiberinsidentlərin araşdırılması prosesini sürətləndirməyə və effektivliyi artırmağa yönəlib.
• Məmməd Məmmədov – “Türk dövlətlərinin ortaq buludu: rəqəmsal suverenlik və təhlükəsizlik”
Bu məruzədə türk dövlətləri arasında ortaq bulud infrastrukturunun yaradılması təşəbbüsünün rəqəmsal suverenlik və informasiya təhlükəsizliyi baxımından əhəmiyyəti müzakirə olunub. Birgə texnoloji platformaların formalaşdırılması regional əməkdaşlığın gücləndirilməsi və məlumatların təhlükəsiz idarə olunması baxımından vacib hesab olunub.
Konfrans kibersuverenliyin elmi və praktik aspektlərinin müzakirəsi, eləcə də bu sahədə akademik və peşəkar icma arasında əməkdaşlığın genişləndirilməsi baxımından mühüm platforma kimi qiymətləndirilib.
